adigemyimake

HAMAMÖZÜ GEZÝSÝ

Hulusi Üstün

Deniz Feneri Derneði'nin özverili çalýþanlarýndan Habibe Haným bir haftalýk bir tatil için Amasya'daki köyüne davet ettiðinde açýkçasý çok istekli deðildim. Beni çeken asýl þey bir haftalýðýna da olsa denizin olmadýðý bir yerde tembellik yapacak olmaktý. Daveti kabul edip Amasya Hamamözü ilçesine baðlý Göçeri köyüne gittik.

Amasya'dan geçen asýl yolun bayaðý ýraðýnda geçtiðimiz güzergahýn kuraklýðýna, kýraçlýðýna inat yemyeþil bir vadide kurulu Hamamözü. Ýki bin civarýnda nüfusu olmasýna raðmen ilçe statüsünde olan bu kasabacýðýn her tarafý ýðýl ýðýl sular kaynaklar ve derelerle dolu. Kilometre baþýna bir pýnar veya kaynak düþüyor. Ýlçedeki sýcak su rezervi yüzünden kaplýca turizmi geliþme göstermekte. Son derece modern bir dinlenme tesisi ve eski kaplýcalarý yüzünden çevre il ve ilçelerden hafta sonunu geçirmek üzere gelen ziyaretçiler bu küçük kasabayý þenlendiriyor. Ýlk konakladýðýmýz ev köyün kuruluþ yýllarýnda inþa edilmiþ iki katlý bir Çerkes evi. Ýçi buram buram þibjiþu (Çerkes biberi) kokuyor. Tanýmadýðýmýz bir nine sarýlýp öpüyor bizi elimizden tutup Athap'a (Balkon) alýyor. Konuþmalar yarý Türkçe yarý Çerkesçe. Bol dualý bol ikramlý birkaç saat geçiriyoruz ve ayný sýcaklýkla uðurlanýyoruz.
Hamamözü'nün eski evlerinin tamamý ayný mimari stille yapýlmýþ. Fevkalade bir teknik olmasa da geniþ kullaným alaný, özgün cumba tarzý, dar pencereleriyle ayný özellikleri sergiliyor. Giriþ kapýsý geniþ bir sofaya açýlýyor, diðer odalarýn tamamýna da ayný sofadan giriliyor. Sað taraf muhtemelen harem olarak kullanýlýyordu çünkü mutfak ve kiler bu tarafta. Eve sol taraftan ikinci bir giriþ bulunmakta. Çýkýþ kapýsýnýn saðýnda bir baþka oda Haçeþ olarak kullanýlmýþ olmalý. Onun dýþýnda evi samanlýk ve depo gibi diðer müþtemilatlar tamamlýyor. Ahýr ise alt katta ve giriþi ters yönde.

Çerkesçe adý Hakuçhable olan Hamamözü'nün sakinleri Çanakkale Biga'da Kahvetepe adlý Çerkes köyünün adýnýn da Hakuçhable olduðundan haberdar deðil. Köyün kurucularý sürgünde Tuapse'den ayrýlmýþ olan Kuipl, Huþt, Khurum gibi Þapsýð aileleri. Sürgün sonrasý önce Çarþamba'da iskan edilmiþ, daha sonra Gümüþhacýköylü toprak aðalarýnýn þahsi mülkü olan bu geniþ araziyi satýn alarak altmýþ hanelik bir köy kurmuþlar. Çevrede Göçeri, Hamdiköy, Yeþilpýnar gibi baþka Çerkes köyleri de mevcut fakat bu köyler Besniy, Mehoþ ve Abzah ailelerin mekan tuttuðu yerler.

Birinci Dünya Savaþý'nda bu çevreden savaþa gitmiþ olan yüzün üzerindeki gencin acýsý halkýn hafýzasýnda hala taptaze. Doksan yaþýndaki Khurum Naciye Nine babasýnýn kendisi on beþ günlükken savaþa gittiðini ve üç amcasýyla birlikte cephede kaldýðýný söylüyor ve bu yýllarda köy halkýnýn çok büyük sýkýntýlar çektiðini, civardaki büyük aðaçlarýn kesilip yakýldýðýný, yaþ dengesi olmayan evlilikler yapýldýðýný söylüyor. Hemen ardýndan kurtuluþ savaþý için köyden çýkan on sekiz gençten sadece ikisi geri dönebilmiþ. Bu nedenle her aile iki nesil öncesi gençlerini baðrýndan koparýp bilinmedik coðrafyalara göndermiþ. Aklýma bir süre önce Yalova Güney köyde gördüðüm fotoðraf geliyor. Çanakkale müdafaasý için Güneyköy'den gönüllü olarak üç yüz kiþi savaþa gider ve Bursa'da toplu olarak kar altýnda resim çektirirler. Yazýk ki bu üç yüz gönüllüden sadece bir kaçý geri dönecek kadar þanslýdýr.

Oturduðumuz çay bahçesinde kulaðýma Çerkesçe sohbetler geliyor. Saðýmdaki masada oturan ihtiyarlar bir baþkasýnýn tarlasýndaki mýsýrlarý çalmaktan bahsediyorlar. Önümdeki masada birkaç kiþi üniversiteye giden gençlerine burs vermekten bahsediyor. " Memleket darda" diyor birisi. "Her tarafý kurtlar sarmýþ ve bu sefer de ancak Çerkesler kurtarabilir Türkiye'yi."
Gülümsüyorum.

Maillerime bakmak için girdiðim internet odasýnda küçük çocuklar bir Kafkas kanalýnda yaþýtlarýyla chat yapýyorlar. Adlarý Canberk, Canbolat gibi Çerkeslik çaðrýþtýran bu çocuklarý görünce geleceðin kapkara olmadýðý düþüncesi doðuyor kafamda. Gelen maillerin konusu da Çerkesçe eðitim. Sembolik de olsa bir okulun açýlmasý, çocuklarýmýzýn Çerkesçe eðitim görmesi istekleri sýralanýyor. Akýlcý teklifler, uzakgörüþlü düþünceler var. Baþlangýçta ütopya gibi gelse de içinde bulunduðum ortamdan olsa gerek "galiba olabilir" diye geçiriyorum kafamdan.
Türkiye'deki Çerkes diasporasý bizim içinde büyüdüðümüz, farklý bölgelerden gelip Ýstanbul'da bölük pörçük kültürel öðelere sarýlmýþ cemaat sosyal yapýsýna bile ulaþamamýþ gruplardan ibaret deðil. Yýllardýr Anadolu'yu her görüþümde istisnai kabul edilemeyecek canlýlýða sahip Çerkes köyleri bende çok saðlam bir þekilde kültürel kimliðin korunduðu düþüncesini oluþturuyor. Fevkalade bir sosyal hareketlilik olmazsa Çerkes kültürünün birkaç kuþak daha varlýðýný hissettirmesi mümkün. Bu da ulusal kimliðin en önemli öðesi olan dilin korunmasýna, yaþatýlmasýna baðlý.

Göçeri köyü ise Hamamözü'ne beþ kilometre ilerde bir Besniy köyü. Sabah akþam Çerkes mutfaðýna has lezzetler tadýyoruz. Bizim "poy" dediðimiz baharata "hoben" adý veriliyor, ceviz içi, sarýmsak ve kiþniþin benzersiz uyumu, "mamýrsa" ve "kedþips"le birlikte farklýlýðýmýzý damak tadýmýzda da ortaya koyuyor. Akþamlarý evin önündeki yar baþýna kurulu küçük parkta köy delikanlýlarýnýn çaldýðý mýsýrlar piþiriliyor, komþu kadýnlarýn getirdiði þelameler yeniyor, semaver çayý, mýzýka sesi ve oyunlar... Kimileri için tatil deniz kum ve yaz aþklarýndan ibaret. Belki yaþadýðým yer bir yazlýk mesire yeri olduðu için bence tatil bir Çerkes köyünde geçirilmeli. En karþýlýksýz, en içten, en pazarlýksýz ve en ölçülü insani iliþkiler tadýlmalý. Akordeon sesi, rüzgar sesi, su sesi, bir de cýrcýr böceklerinin sesi olmalý tatilde. Gördüðünüz her yere uzanýp karþýlaþtýðýnýz her insanla bir anda hemhal olmanýn tadýna varmalýsýnýz. Köyünde bizi büyük bir konukseverlikle aðýrlayan Habibe Haným'a, Göçeri gençlerine, Þahnur nineye, Hamamözü gençlerine, Cumhur Aydýn'a teþekkürler.